Cerkak : Uleman

Dening : Eli Kristiana

       Esuk iku langit iseh peteng, ananging werna abang wus katon ing sisih wetan. Gegodhongan teles kena embun, lan kabut tipis ngebakki desa ing sakngisoring gunung Ngandong.
       Sakiki jam setengah lima subuh, kaya adate Pak Handoyo wus tangi, senadyan mripat ngantuk iseh katon ing raine. Dheweke tumuju ing mburi omah, marani sumur. Njero sumur iseh katon peteng. Timba diranggeh,  lan keprungu suara kriiit.. saka roda timba. Banyu bening saka sumur esuk kuwi kanggo raup, lan diombe sithik. Seger lan anget, ora kalah saka banyu sing dipepe ing ngisor srengenge.
       Sakwise ning pekiwan. dheweke banjur mlebu omah, tumuju pawon, marani ceret kebak angus kandel, lan numpangke ing nduwur keren saka bata  sing ditumpuk-tumpuk kiwa tengen lan mburi. Kayu saka wit gori garing dilebokke, banjur rek jres nuli diurupke.
       Jreess..Bluk.. Werna abang, oranye, lan biru geni metu, mobyar-mobyar madhangi pawon. Kebul mobal-mobal ngebakki ngisor ceret lan panggone Pak Handoyo sing lungguh dingklik karo ndamu geni nganggo wit pring. Let pirang menit, keprungu suara banyu umub, banyu kanggo nggawe kopi ireng sing dideplok dhewe. Kopi pait ora nganggo gula, pait kaya zaman mbiyen sawektu kerja ing kapal.
       Kopi asli pancen beda karo kopi wungkusan kaya contone sing gambar kapal. Kapal sing mandeg, ora mlaku, kaya uripe saiki ora mlaku-mlaku...

**

       Dok.. dok..dok..
       "Kulanuwun.." keprungu suara wong ndodok. Ora let suwe Pak Handoyo nemoni wong kuwi. Jebul si Jiman anakke Pak Karyo.
       "Kulanuwun Pakde..." undange kaping pindho.
       "Mangga, ana apa le?"
       "Niki badhe nyaosaken uleman ngunduh mantu saking bapak," wangsulane karo ngulungke uleman ijo nom ing njero plastik.
       "Loh, sapa sing dadi manten, le?" pitakone.
       "Kakang kula Pakdhe, ingkang makarya wonten Kalimantan. Angsal tiyang Kalimantan ugi. Benjang dinten Setu."
       "Oya, taktampa le, diaturke maturnuwun ya kanggo bapak."
       "Inggih, Pakdhe," wangsulane Jiman karo pamit.
       Pak Handaya banjur mbukak uleman. Dheweke nyawang foto manten loro-lorone. Sing putri pancen ayu, pas karo sing kakung sing uga ngganteng. Ananging dheweke meh semaput maca jeneng besane wedok Pak Karyo, Siti Aisyah Romana. Kuwi jeneng sing diapali, luwih saka rung puluh taun kepungkur, yange mbiyen, sing ditinggal lunga, mangka wus ngandut telung sasi.
       Pak Handoyo arep semaput nyawang sepisan maneh foto manten putri, raine pancen persis kaya Pak Handoyo...

Yogyakarta Mei-Juni 2014
kristianaeli@gmail.com



      

Cerkak : Kethoprak Sayembara

Dening : Eli Kristiana

       Dina iku setu mbengi, utawa kanggone cah enom diarani malem minggu, malem wektune dolan-dolan ana ing papan rame. Nanging kanggone Pak Sronto, iku dina sing kudu ana ing ngarep tv, apamaneh yen dudu ndelok kethoprak sayembara, kang ngrebutake hadiah TV hitam putih, pit, kipas angin, lan hadiah werna-werna liyane.
       Udakara jam pitu kurang seprapat mbengi, dheweke wis mlaku menyang omahe Pak RT, kang mung keletan telung omah saka omahe. Rekane arep mangkat gasik supaya entuk panggonan sing kepenak, e ..jebul wis akeh sing padha melu ndelok. Ing kampung kana, pancen mung sithik sing nduwe TV, lan Pak RT salah sijining, ananging ya iku ana aturane, menawa ndelok kudu anteng, ora rebutan panggonan, lan mung nganti jam sanga mbengi, mbuh acara TV rampung apa ora.
       "Kulanuwun Pak RT, badhe nderek ningali nggih," kuwi tembunge karo ndodog lawang omah sing wus bukaan jembar, nuli disauri sing nduwe omah, nyumanggakke Pak Sronto mlebu. Dheweke banjur lungguh, sila, lendetan cagak, umpel-umpelan karo tangga liya, ora nggagas lungguhe kepenak apa ora, sing penting iso entuk panggon,
       Kethoprak diwiwiti, critane marakke padha ndomblong nyawang kotak isi gambar ireng putih sing obah. Kabeh ora mingset saka lungguhe. Kacarita Adipati Danar Kencana nggolekki sapa sing wus nyolong pusakane, lan sing nyolong iku kang dadi pitakonan sayembara. Pak Sronto mbedek-mbedek. Sapa ya ... Gek-gek musuhe sing kepingin nyingkirke Adipati Danar Kencana, apa anakke sing wus di kon lunga seka kadipaten kana, apa ndilalah garwane sing nomer loro, amarga katon nyalawadi . Dheweke terus mbedek-mbedek.
       Bali tekan ngomah, pria tua iku ngranggeh kertu pos werna abang, banjur nulisi jeneng lan alamat omahe. Kupon saka koran dina iku kang njaluk tanggane, digunting, banjur ditemplekke ing mburine, lan ditulisi jawaban sing nyolong pusaka iku. Ora lali prangko Rp 500,- ditemplekke uga nganggo sega. Sesuk senen garek digawa ing kantor pos kecamatan. Sapa ngerti bedekane bener, lan entuk hadiah TV. Lumayan ora perlu nunut tanggane maneh.
       Esuk jam setengah wolu, Pak Sronto menyang kantor pos karo ngepit. Tangan sijine gojekan stang, lan tangan sijine nggawa kertu pos. Tekan tengah tegalan ndilalah roda pite nabrak krakal, dadi pit lan sing numpak tiba. Pak Sronto ora kenapa-kenapa, ananging kertu pose tiba, lan mlebu kalen... 
Pak Sronto mung iso nyawang kertu pos teles ing tangane karo bingung...

Yogya, 4 April 2014
Malam di kamar
kristianaeli@gmail.com

      

Cerkak : Brutu

 Dening : Eli Kristiana

       Welas mbesengut karo mecucu, nyawang sega lan lawuh iwak pitik baceman dada menthok, werna coklat legi, kang sandingan karo saksendok sambel trasi, uga lalapan timun rong iris lan kemangi kang godhonge ijo seger. Pancen enak tenan, apa maneh kanggo weteng sing wis kemrucuk awan iku, njaluk diiseni amerga seka isuk durung madhang sega, kamangka sakgelas susu, saktangkep roti tawar isi mesis wis mlebu weteng. Jenenge we wong jawa, durung mangan menawa durung mangan sega. Ananging kuwi kabeh kurang siji, ayame ora ana brutune! Kamangka kuwi sing dipingine Welas.
       Ibune Welas senengane ngandani, " Aja kerep mangan brutu, mengko ndak gampang lali." Ah, Ibu ki kuwi kan supayaWelas ora tuman le mangan brutu wae, kuwi kang ana ing pikiranne Welas. Kamangka deweke paling seneng mangan brutu, amerga rasane gurih, lan empuk. Brutu iku salah sijining awak pitik sik paling enak, ngluwihi pupu, dada, gulu, cakar, saya meneh balung utawa otak.
       Welas biasane entuk brutu menawa mangan ing warung iku, ananging dina iku wektu deweke lagi kepingin mangan brutu, malah ora dikei sing ana brutune. Lambene saya mecucu bareng manganne wis seprapat sega, wedang pesenane durung teka, kamangka es tape ijo  kuwi es paling enak sakdonya, ngarani Welas. Kamangka lawuhane wis komplit, lan le mangan ning ngisor wit, silir, nyawang ndalan sing sliweran kendaraan.
    Pungkasan Welas menyat seka lungguhe lan nyedaki panggonan pawon sing dinggo masak. "Buk, kula pesen es tape nggih, samput pesen ket wau nanging dereng didamelke..."
       "O inggih to mbak, nyuwun pangapunten, kesupen wau, "  wangsulane sing dodol karo gage-gage nggawekke wedhang.
       Welas banjur mbalik tumuju nggone lungguh, ananging sakdurunge mbalik, mripati nemokke apa sing dipingini, cuwilan brutu ing tembor sing agintas midun seko lengo panas. Wah, iki sing digoleki Welas, kesempatan, pikire lan gage-gage deweke njaluk karo sing dodol.
       "Buk, nuwun sewu, kula saget mboten nyuwun cuwilan-cuwilan brutu niku?" pitakone karo nuding ing nduwur meja pawon.
       Amerga sing dodol rumangsa kleru lali nggawekke wedang, banjur wangsulan, " Oh, mangga dipendet sedaya nggih mboten napa-napa, amargi do mboten purun brutu mbak."
       Welas bungah atine, iso entuk brutu gratisan.  Kanyata lali wedang tape diganteni brutu akeh, lan awan iku dadi awan kang endah kanggo wetenge Welas...

Yogyakarta, 30 Maret 2014
Siang di kamar
kristianaeli@gmail.com
      

Cerkak : Udan Awu

                                                      Dening : Eli Kristiana

        Ana telung dina saploke gunung Kelud njebluk lan ngetokke udan awu, tanda-tanda tumetesing udan ora ana,  kamangka awu putih ngebaki gendheng, gegodhongan, lan latar jembar sing biasane resik gilar-gilar, jan kaya-kaya donya ini lagi dipupuri karo Gusti Allah, supaya katon ayu kaya wong wedok..
        Dina iku Yu wantini mung thenguk-thenguk ana ing lincak cedak jendela kayu, karo nyawang njaba. Atine bingung, tangane gatel nggawe cethil, lupis, ketan ragi, lan gatot. Kuwi gaweane pendak dina supaya pawon iso tetep kumebul. Panganan iku digawe mbengi, lan isuk-isuk digawa menyang pasar kutha kana, karo ngepit bareng tangga-tanggane kang uga bakul. Kadangkala Yu wantini karo nggawa dagangan sayur, kayata kangkung, kenikir, bayem, lan sakpanunggalane, kang dipethik ing kebon pinggir sawah, dinggo tambah-tambah duwit.
        Ananging udan awu ini marakke deweke ora iso dodolan ing pasar. Piye maneh, sing arep blanja yo padha mikir-mikir menawa arep metu omah, ning ndalan kebak awu, marakke lara.

        "Bune, aku tulung gawekna teh.." keprungu suara bojone seko njero kamar, bojone sing wis rong taun iki lara lan ora iso mlaku amarga kecelakaan kerja ing pabrik cedak omah. Menawa mlaku kudu nganggo kruk tekan seprene.
        Yu Wantini gage-gage ning pawon, nggodog banyu  rong nggelas blimbing nganti umub. Banjur disokke ing cangkir blirik isi teh, lan langsung dikei gula rong sendok, diudak-udak nganti rata, lan ditutup. Teh tubruk, iku penjalukke garwane, teh kenthel, panas, lan legi, dewekke wis apal.
        Teh banjur digawa ing meja cilik cedak bojone teturon.
        "Bune.." undange alon.
        "Apa Pakne?"
        "Kowe kelingan ora telung puluh taun kepungkur nalika awakdewe ketemu pisanan, pas udan awu gunung merapi mbiyen, persis kaya saiki, ning omah kene, aku nunut ngiyup merga awune kandel, lan pitku ora isa mlaku, banjur bapakmu ngundang aku kon mampir, banjur kowe nyuguhi teh panas, kaya saiki..."
        Yu Wantini lungguh ana ing pinggir amben lan mripate mbrambangi, kelingan zaman mbiyen, deweke banjur mesem lan wangsulan, "Iya pakne, aku iseh kelingan kabeh."
        "Aku njaluk ngapura wis rong taun iki aku ora iso nggolek pangan dinggo kowe.." kuwi kang kaucap saka bojone.
        "Ora apa-apa Pakne, aku iseh kuat nggolek pangan kanggo awakdewe wong loro nganti tua."
        "Iya, aku ngerti kowe iseh kuat, nanging aku uga kepingin kowe iso urip kepenak kaya mbiyen rikala aku iseh makarya.... Bune, iki dinggo kowe..." ujare karo ngekei kalung emas ing tangane Yu Wantini.
        Yu wantini kaget. "Iki kalung seko ngendi Pakne? Duwit seko ngendi iki?"
        "Aja kaget  Bune, iki Gusti Allah sing maringi, seko kancaku ing gawean mbiyen sing nduwe utang telung yuta, wingi ujug-ujug mara ndene, nyaur utange, lan njaluk ngapura lagi iso mbalekke, lan awujud kalung mas. Kalung iki iseh tak simpen sawektu-wektu awakdewe butuh duwit kaya saiki, lan iki dinggo kowe bune, sakkarepmu arep kok dol, apa kok gadekke, apa kok nggo, sik penting atimu seneng, lan iki sing iso tak kei kanggo awakmu Bune..."
        Wong lara banjur pada sikep-sikepan lan brebes mili, kanyatan udan awu iki dadi udan awu endah persis telungpuluh taun kepungkur nalika mripat padha mripat ketemu...

Yogya, 17 Feb 2014
Siang ini
kristianaeli@gmail.com

Cerkak : Branjangan

         Dening : Eli Kristiana

         Waluyo iseh nginceng suara ngocehing manuk kang keprungu saka kebon mburi omah. Tangane kelet gupak pulut, agintas masang pring kang diolesi pulut lan di cedakke kurungan isi manuk prenjak, kanggo ngundang supaya manuk sing diinceng  gelem nyedak. Wah lumayan ki yen di dol ana ing pasar kewan ndongkelan kana. Isa kanggo tuku klambi, batine karo ngguya-ngguyu.
          Manuk branjangan iku iseh menclok ana ing gagang wit pelem sisih nduwur. Kadangkala nyedaki lan muni saut-sautan karo prenjak e. Waluyo rodo ngadoh, wis siap-siap yen branjangane mlebu perangkape.
          "Lah, kena kowe! Kecekel saiki!" Bocah siji Smp iku mlumpat-mlumpat kesenengen lan marani kewan iku, digoceki banjur digawa menyang wetan ngomah.
          Dheweke ingak-inguk nggoleki kurungan kosong, ananging ora ana sing kosong, banjur salah sijining manuk dilebokke kurungan supaya waluyo isa nggawa manuk e nganggo kurungan.Bocah iku banjur gage-gage njukuk pit sing kerep dinggo saben dinane sekolah, pit sing kadangkala rantene ucul, ananging jebul ban ngarep nggembos.
         "Waduh piye iki la kok nggembos.. Ah wegah aku ndadak mompakke, wis tak ngebis wae.."  Waluyo rodo muni-muni, rekane arep ngepit ben isa ngirit malah ndadak ngetokke duwit. Untung duwit sangu sekolah  wingi isih ana, ditambah karo ndudah celengan kanggo sangu ngebis lan tuku es teh ana ing kana.
          Bis kang ditunggu teka. Kebak, nganti umpel-umpelan. Tangan waluyo sing siji gocekan lawang, lan tangan sijine nggujengi kurungan sing ditutupi nganggo kertas koran. Deweke krasa untung entuk ing cedak lawang, ora kaya sing ning tengah, pada kependeng-pendeng.
Tekan pasar kewan ndongkelan, bocah iku banjur nggolek nggon kanggo dodolan.

 **

          Jam loro, dodolane wis payu. Lumayan. Pikire karo nglebokke duwir puluhan ewu ana ing sak e. Atine bungah. Tekan ngomah, manuk kang mau didadekke siji arep dibalekke kurunganne maneh. Ananging ladalah jebulane kurungane mbukak lan manuk loro-lore ucul, embuh tekan ngendi, mangka iku manuk titipan kancane bapakne, lan dilit engkas bapakne bali..waduh!!!

Yogya, 1 Januari 2014

Cerkak : Bojoku

Dening : Eli kristiana

          Wis telung sasi saploke aku ngandut tua anakku nomer siji, mas Marwan ora tau saba ngomah. Weruh anakke wae mung ping loro. Rikala aku babaran ing bidan sri, lan rikala anakke selapanan ing omahe simbokku. Kuwi uga amerga simbok nyusul mas Marwan supaya niliki anak bojone.
          Aku judeg, mbiyen zamane yang-yangan, mas Marwan tresno banget karo aku, ananging saploke bebojoan katon sifat asline, kasar. Menawa ora kepeneran sithik le aku ngladeni, tangane mesthi kumlawe, ninggalke bekas biru-biru ing awakku. Gaweane uga ora nggenah, jarene nyopir, nanging ora tau mblanja, malah kerep-kerepe njaluk duwit marang aku. Menawa aku ora ngekeki, mesthi barang-barang omah ono sing pecah.
          Kahanan ngandut aku kepeksa kerja umbah-umbah lan resik-resik nggone tangga, amarga butuh duwit kanggo mangan lan nyelengi kanggo ragat babaran sesuk. Kepiye maneh..Kabeh kalung, cincin, anting-anting, wis ilang disilih mas Marwan, embuh dinggo opo lan ora tahu bali. Dadine kabeh duwit sing ono, tak simpen primpen, tak lebokke kasur lan tak jait. Pengarepku muga-muga bojoku ora nemokke.
         Menawa dheweke bali ngomah, senengane mbengi terus, lan mambu omben-omben. Atiku ngampet loro, ananging ora wani tumindak. Opo dayaku, aku mung wong wedhok sing isone nangis lan nangis, pasrah karo kahanan urip, lan sendika dawuh karo bojo kang ora bener.
          Saplokke anakke lair, mas Marwan durung mari, malah saya ora nggenah. Puncakke seminggu kepungkur dhewekke bali, lan ngabari menawa arep nduwe bojo maneh, jarene wis meteng. Aku mung iso ngelus dada. Sabar, sabar, iku dudu kaping pisan, nanging kaping telu yange mas marwan meteng. Embuh piye kabar wong wedhok liyane, aku ora kepeingin ngerti.
          Simbok bola-bali ngandani, wis pegatan wae, dinggo opo urip karo wong lanang kurang ajar sing nggawe urip saya rekasa, wong sekolahku yo meso tekan smea, dadi iso ngoyak masa depan. Pancen bener omongane simbok, ananging piye-piyeo mas Marwan kuwi bapakne anakku sanadyan dheweke ora peduli karo anakke,  aku ugo isih tresno tenan. Aku isih ngarep-arep mas Marwan iso mari, ananging kok yo suwe ora mari-mari, mangka aku saya ora kuat...

           ****

          Aku krungu yen mas Marwan ketangkep polisi. Dodolan omben-omben, lan nyambi main. Dikunjoro bola-bali, nanging cepet metune amerga ono sing nebus. Aku wis ora peduli, aku dudu sisihane maneh sing mung iso dilarani. Aku wis beda. Saiki aku iso nyandang apik, ning ngendi-ngendi ono sopir sing ngeterku aku. Uripku kepenak saploke aku dipek bojo karo Pak Handoko, duda ora nduwe anak, sing dadi juragan pitik lan nduwe sawah pirang-pirang. Pancen umure wis 55 taun, beda 30 taun karo aku, uga aku ora nduwe rasa tresno babar blas. Nanging ora opo-opo, kabeh kanggo masa depan anakku. Nyatane atiku tentrem, aku diayomi, ditresnani, lan diajeni karo Pak Handoko. Anakku uga dianggep anakkke dhewe, diragati, dibukakke tabungan kanggo ragat tekan kuliah sesuk. Dadi aku uga mbalas kabeh katresnan iku kanthi ngabdi dadi bojo sing apik.
          Kadangkala mas Marwan isih nggolekki aku, njaluk balen, ananging ora mas, sanadyan rasa tresna iki iseh ono, nanging wis cukup aku kleru entuk bojo kowe mbiyen mas, saiki aku wong wedhok sing duwe bojo. Aku agarep ngabdi jiwa raga karo bojoku sing saiki, lan urip ayem tentrem salawase. Opo maneh aku ngandut anak kaping telu maneh, anakke Pak Handoko. Kabeh masa lalu wis tak tutup, supaya anakku uga nduwe masa depan kang luwih apik mengko.

Jogja, 8 Juli 2013
kristianaeli@gmail.com

Cerkak : Nyidam

Dening: Eli Kristiana

            Santoso gedheg-gedheg ono ing cakruk, karu sarungan. Sirahe cekat-cekot. Kopi ireng olehe tuku ono ing angkringan Pak Muji, cedak cakruk wis arep entek.

            Lik Ngatimin, konco thethenguk lan ronda mbuyarke lamunane. “Ngopo kowe le? Gedheg-gedheg wae ket mau?” pitakone karo ngudut rokok kretek.

            “Ngene lo Lik, bojoku saiki lagi nyidam. Ngandut rong sasi. Pendak dino penjaluke macem-macem wae. Menawa pelem mentah, opo blewah ki sakjane akeh to, nanging penjalukke es blewah nanging olehe tuku kudu  panggone Yu Siyem, sik le dodol cedak protelon deso kae. Menawa ora panggone Yu Siyem emoh. La ket wingi nangis wae amargo Yu Siyem ora dodol. Njuk kepiye Lik?”

            “Kuwi jenenge kuwalat. Mbiyen seneng-seneng to dolan ning Samas?” ujare Lik Ngatimin karo ngguyu.

            “Sstt... ojo seru-seru Lik, isin aku, kuwi nek zaman mbiyen, wis tobat aku, wis cukup bojoku saiki wae. Wong wedhok siji we wis marakke mumet...” omongane Santoso karo gedheg-gedheg.

            Glenak-glenikke wong loro dibuyarke karo Agus utawa Singo, undang-undangane, amarga rambute senengane awut-awutan.

            “Wah, nek aku teko mesti gayeng iki...”

            “Gundulmu kuwi Ngo, Ngo...gayeng ning njuk edan..” Lik Ngatimin wangsulan.

            “Wuahaha.... aku ora gundul Lik, mung rambut singo....” wangsulanne Singo genti. “He piye mas dab, wah sik dadi manten anyar telung sasi kepungkur..Piye? Nek ono opo-opo konsultasi wae karo aku, aku pinter lho,  saiki kan ning UGM,” pitakone Singo karo Santoso.

            “Haiyo, utara Gajah Mada!” wangsulanne Lik Ngatimin.

            Wong telu do ngguyu cekakaan.

            “Ora usah sok-sok koyo dosen ngono Ngo, ming lulusan SD we nggaya. Iki lho koncomu mumet, bojone lagi nyidam sing aneh-aneh.”

            “O..wis isi to? Wah sori dab, aku dudu bidan, dudu dokter, salah alamat ki nek takon aku, bojo we ra nduwe, la aku ra tau adus e....” Lik Ngatimin karo Singo do ngguyu cekakan maneh.

            “Wis, do ra nggenah. Njaluk pitulungan tenan malah digeguyoni, mulakno do ra nduwe bojo..”  ujare Santoso karo lungo lan rodo misuh-misuh. Wong loro sing ditinggal ngguyu kepingkel-pingkel maneh, nganti untune Lik Ngatimin sing ompong katon cetho melo-melo.

**

            Santoso iseh glenak-glenik ono ing latar. Mlebu omah ora yo, nanging menawa  mlebu omah mesti ditakoni bojone, endi es blewahe, ananging menawa tetep nggolek, ora ngerti ngendi omahe Yu Siyem. Bingung. Atine bingung.

            Sidane Santoso takon takon omahe Yu Siyem, nek lan akhire iso nemokke.

            “Wis es blewah iki tak kek i kowe wae. Ora usah mbayar.”

            “Waduh maturnuwun yo Yu, nganti judeg  aku mikir bojoku.”

            “Iyo aku ngerti, sing sabar nagdepi wong nyidam,  kowe ki isih apik Le, Ora koyo Lik Ngatimin kae, gawene mung ono ing  cakruk to, narik becak yo mung kadangkala thok, mulakno ora nduwe bojo, sopo sing gelem, ngurusi deweke dhewe we ora iso.”

            “Isih mending aku yo Yu, mbok areppo mung dadi buruh, nanging iso ngekeki bojo, raketan mung madhang sego tempe, nanging atine seneng. Urip tentrem, karo nabung dinggo biaya nglairke mengko.”

            “Iyo bener. Wis gek ndang bali, selak dienteni bojomu.”

            “Nuwun Yu..”

Santoso nuli mlayu, njukuk pit cepet-cepet, gek ndang tekan omah.  “Mbokne iki aku nggawa es blewah kanggo  kowe.....”

Jogja, 19 Juni 2013